Dysleksja, dysgrafia, dysortografia - jak rozpoznawać trudności?

Magdalena Musialik

 

 

Dysleksja to termin stosowany zwykle w stosunku do osób dorosłych, a przynajmniej nastolatków. W przypadku dzieci poniżej dziesiątego roku życia mówimy raczej o dysleksji rozwojowej. Dysleksja rozwojowa może - choć nie musi - przekształcić się w dysleksję.

 

Termin dysleksja rozwojowa obejmuje kilka rodzajów zaburzeń:
Dysleksja - rozumiana jako trudności w czytaniu, przejawiające się zaburzeniami tempa i techniki czytania, jak i stopnia rozumienia treści. Używanie terminu "dysleksja" do określenia kłopotów z czytaniem zwiększa bałagan w terminologii, jednak tak się niezbyt szczęśliwie przyjęło.
Dysortografia - czyli trudności z opanowaniem poprawnej pisowni. Żeby można było stwierdzić dysortografię trzeba sprawdzić, czy dziecko popełnia błędy ortograficzne mimo dobrej znajomości zasad pisowni. U dzieci popełniających błędy ortograficzne i nie znających zasad pisowni trudno mówić o dysortografii.
Dysgrafia - czyli niski poziom graficzny pisma (potocznie mówimy, że dziecko brzydko pisze). Litery pisane przez dziecko są koślawe, różnej wielkości i często lądują na niewłaściwej wysokości. Praktycznie wszystkie dzieci zaczynające pisać popełniają tego typu błędy, więc występowanie ich w pierwszym zeszycie nie stanowi podstawy do obaw. Problem pojawia się, gdy błędy utrzymują się mimo upływu czasu.
Dyskalkulia - czyli problemy w matematyce. Dzieci z dyskalkulią mają zwykle kłopoty z pojęciem liczby, porównywaniem liczebności zbiorów, ocenianiem co jest większe a co mniejsze i tak dalej.

 

Symptomy dysleksji rozwojowej:
Informacji o objawach dysleksji dostarcza przede wszystkim badanie pedagogiczne: ocena głośnego czytania (tempa, techniki i liczby błędów) oraz stopnia zrozumienia przeczytanego tekstu. Ocena poziomu pisania obejmuje analizę zeszytów i prac pisemnych dziecka: ze słuchu (dyktando), ze wzoru (przepisywanie), z pamięci. Rozmowa z nauczycielem i rodzicami dostarcza informacji od jak dawna obserwuje się trudności dziecka, czego one dotyczą i jak zmieniały się w ciągu życia dziecka.
Najczęściej trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są u dzieci dopiero w okresie nauczania początkowego, a powinno się je zauważać w okresie przedszkolnym, gdy dziecko zaczyna się uczyć czytania. Najlepiej, gdy symptomy zapowiadające przyszłe trudności w czytaniu i pisaniu ujawnimy jeszcze przed podjęciem nauki szkolnej tj. w przedszkolu. Są to objawy dysharmonii rozwoju psychoruchowego, a więc opóźnienia niektórych funkcji poznawczych oraz funkcji ruchowych, które leżą u podstaw uczenia się czynności czytania i pisania. W takim wypadku mówimy o „ryzyku dysleksji”. Może ono dotyczyć dzieci pochodzących z nieprawidłowej ciąży i porodu oraz tych, u których w rodzinach występowały podobne zaburzenia. Dlatego należy bacznie obserwować ich rozwój i eliminować wszelkie opóźnienia rozwojowe.
O specyficznych trudnościach dziecka informuje nauczycieli opinia z poradni psychologiczno - pedagogicznej. Ważne jest, by wychowawcy dokonywali właściwej analizy przyczyn i objawów napotykanych trudności w zakresie mocnych i słabych stron dziecka i na tej podstawie przygotowali terapię przyczynowo – objawową. Będzie ona bazą do opracowania indywidualnego programu działań z dzieckiem.

 

Specyficzne trudności w czytaniu:

  • trudności z przypomnieniem sobie głoski odpowiadającej odczytywanej literze
  • mylenie liter podobnych pod względem kształtu np. p – b, d – g
  • czytanie wyrazów od końca do początku (dotyczy to szczególnie wyrazów krótkich np. do – od)
  • czytanie pierwszej sylaby i ostatniej z opuszczeniem środkowej
  • gubienie miejsca, w którym dziecko czyta
  • przeskakiwanie wyrazów
  • gubienie linijek, ponowne czytanie tej samej linijki
  • opuszczanie podczas czytania początków wyrazów lub końcówek
  • odczytywanie pierwszej litery lub sylaby i domyślanie się wyrazu, często w oparciu o kontekst treściowy
  • syntetyzowanie głosek po cichu, następnie głośne wypowiadanie całego wyrazu (tzw. podwójne czytanie)
  • „zacinanie się”
  • nieuwzględnianie znaków interpunkcyjnych
  • powolne czytanie
  • brak zrozumienia tekstu.

 

Specyficzne błędy związane z dysortografią:

  • uporczywe opuszczanie, dodawanie i przestawianie liter oraz sylab
  • mylenie liter podobnych pod względem kształtu (np. l – t – ł) lub, gdy odpowiadające im głoski są do siebie podobne, różni je tylko dźwięczność – bezdźwięczność (np. d – t)
  • mylenie liter o tym samym kształcie lecz innym układzie w przestrzeni (np. p – b, m – w)
  • pisanie liter zwierciadlanych, pisanie wyrazu od strony prawej do lewej: pismo lustrzane
  • pomijanie znaków diakrytycznych
  • występowanie wyrazów bezsensownych wskutek pojawienia się w jednym wyrazie kilku rodzajów błędów
  • błędy ortograficzne nie wynikające z nieznajomości zasad pisowni.

 

Błędy związane z dysgrafią:

  • trudności ze zmieszczeniem się w liniaturze zeszytu, z kreśleniem kształtu liter
  • litery mają różne wymiary, są niekształtne, drżące, nachylone w różnym kierunku
  • pismo jest mało czytelne
  • nieestetyczny zeszyt (podziurawione kartki, zamazany tekst)
  • wolne tempo pisania
  • łączenie dwóch liter w jedną
  • pojawienie się dodatkowych elementów w literze
  • brak łączenia liter ze sobą lub wadliwe ich łączenie

 

 Charakterystyka dzieci w wieku 6 lat: /według M.Bogdanowicz/:

  1. Dzieci te wykazują obniżoną sprawność ruchową: dziecko słabo biega, skacze, ma trudności z uczeniem się jazdy na nartach, rzucaniem i chwytaniem piłki.
  2. Trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów w zakresie samoobsługi np. z zawiązywaniem sznurowadeł, używaniem widelca, nożyczek.
  3. Opóźnienia rozwoju lateralizacji mimo prób ustalenia ręki dominującej, nadal jest oburęczne.
  4. Opóźnienie orientacji w schemacie ciała i przestrzeni: ma trudności ze wskazywaniem na sobie części ciała, nie umie określić kierunku na prawo i na lewo od siebie.
  5. Trudności z odtwarzaniem złożonych figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków.
  6. Trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich syntetyzowaniem w całość, trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki, z odróżnianiem kształtów podobnych (figur geometrycznych, liter: m – n, l – t) lub identycznych lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. p – g, b – d).
  7. Trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych wyrażających stosunki przestrzenne: nad – pod, za – przed, wewnątrz – na zewnątrz.
  8. Wadliwa wymowa, „przekręcanie” trudnych wyrazów (przestawianie głosek i sylab), błędy gramatyczne.
    9. Trudności z zapamiętywaniem wiersza, piosenki, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie, z zapamiętywaniem nazw (mylenie nazw zbliżonych fonetycznie), materiału uszeregowanego w serie, sekwencje (np. dni tygodnia, pory roku).
  9. Trudności w różnicowaniu głosek podobnych (np. z – s, b – p, k – g czyli zaburzenia słuchu fonemowego), trudności z wydzielaniem sylab i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej, sylabowej) oraz manipulowaniem ze strukturą fonologiczną słów (np. odszukaj słowa ukryte w nazwie „lewkonia”, wymyśl rym do słowa „kotek”).
  10. Trudności w orientacji w czasie np. określaniu pory roku, dnia, godziny na zegarze.
  11. Trudności w nauce czytania (np. czyta bardzo wolno, najczęściej głoskuje i nie zawsze dokonuje poprawnej syntezy, przekręca wyrazy, nie rozumie przeczytanego tekstu).
  12. Pierwsze próby pisania : częste zwierciadlane pisanie liter i cyfr oraz odwzorowywanie wyrazów zapisując je od strony prawej do lewej.

 

Współwystępowanie wielu wymienionych objawów u jednego dziecka pozwala z większą pewnością przypuszczać, że mamy do czynienia z „ryzykiem dysleksji”.

 

 

 

Literatura:
Bogdanowicz, M. (1999). Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu – dysleksja rozwojowa. W: M. Bogdanowicz (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi.

Podręcznik akademicki (s. 815-857). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

 

Kalendarz
  • Czerwiec
  • 3Festyn przedszkolny z okazji Dnia Dziecka - wszystkie grupy
  • 4Zakończenie zajęć czytelniczych w Bibliotece Miejskiej - gr.II i gr.III
  • 5Wycieczka do Arboretum Bramy Morawskiej i mini Zoo w Oborze - gr.II i gr.V
  • 6Zakończenie zajęć w Klubie Sportowym Bestfit w Rybniku - Zamysłowie - gr.II i gr.V
  • 6Wycieczka do Arboretum Bramy Morawskiej i mini Zoo w Oborze - gr.I
  • 7Zakończenie zajęć w Klubie Sportowym Bestfit w Rybniku - Zamysłowie - gr.III
  • 7Zielona Noc - starszaki z gr.II, gr.III i gr.V
  • 10Wycieczka do Arboretum Bramy Morawskiej i mini Zoo w Oborze - gr. III
  • 11Wyjście do kina w Rydułtowskim Centrum Kultury - gr.III
  • 13Uroczyste Zakończenie Roku Przedszkolnego, Pożegnanie Starszaków - wszystkie grupy
  • 14Dzień Rodziców o godz.16.30 - gr.I
  • 19Wycieczka na Równicę - gr.IV i gr.V
Współpracujemy z:
zamknij